Üretici ile Market Arasındaki Fiyat Uçurumu Büyüyor
Türkiye’de gıda enflasyonu ve tarım piyasasındaki dengesizlikler, tarladan rafa uzanan zincirdeki maliyet ve marj tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) tarafından yayımlanan temmuz ayı üretici ve market fiyatları raporu, üretici ile tüketici arasındaki fiyat makamının ne denli açıldığını gözler önüne serdi. İncelenen veriler, tarım ürünlerinin tarladan çıkış fiyatı ile market etiketleri arasındaki uçurumun ekonomik istikrar ve hanehalkı bütçesi üzerindeki baskısını açıkça doğruladı.
TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar tarafından kamuoyuyla paylaşılan verilere göre, temmuz ayında üretici ve market arasındaki en yüksek fiyat farkı %461,2 oranıyla havuçta gerçekleşti. Havucu; %444,4 oran ile elma, %236,6 ile yeşil mercimek, %231,6 ile kabak ve %219,5 ile maydanoz takip etti. Örneğin, üreticide 11,00 TL olan havuç markette 61,73 TL'ye alıcı bulurken, üreticide 18,75 TL olan elma market raflarında 102,07 TL'ye kadar tırmandı. Rakamlar, özellikle taze meyve ve sebze grubunda aracı maliyetleri, nakliye ve fire oranlarının nihai tüketici fiyatlarını doğrudan katladığını ortaya koydu.
Temmuz Ayında Markette Sivri Biber Zirveyi Gördü
Temmuz ayında market raflarında izlenen 39 temel ürünün 19'unda fiyat artışı yaşanırken, 20 üründe ise fiyat gerilemesi kaydedildi. Piyasada dalgalı bir seyrin hakim olduğu bu dönemde, markette fiyatı en fazla artan ürün %86,2'lik artışla sivri biber oldu. Sivri biberi sırasıyla %53,3 ile kuru soğan, %23,4 ile mısırözü yağı, %22,8 ile kuru üzüm ve %15,5 ile patates izledi.
Buna karşılık, market fiyatlarında düşüş eğilimi gösteren ürünler de dikkat çekti. Temmuz ayında markette fiyatı en keskin gerileyen ürün %49,0 düşüşle karpuz oldu. Karpuzdaki bu düşüşü %39,6 ile yeşil fasulye, %30,2 ile kiraz, %28,6 ile havuç ve %23,5 ile tavuk eti takip etti.
Üretici Cephesinde Kuru Soğan Yükseldi, Havuç Geriledi
Üretici piyasasında ise tablonun farklı dinamiklere sahip olduğu görüldü. Temmuz ayında üretici seviyesinde incelenen 31 ürünün sadece 8'inde fiyat artışı görülürken, 16 üründe fiyat düşüşü yaşandı, 7 üründe ise herhangi bir fiyat değişimi kaydedilmedi.
Üretici nezdinde en yüksek fiyat artışı %52,9 oranıyla kuru soğanda tespit edilirken, en büyük fiyat düşüşü ise %51,1 ile yine havuçta gerçekleşti. Üretici ve market fiyatları arasındaki bu ters yönlü hareketler, ürün bazlı arz-talep dengesizliklerinin ve mevsimsel geçişlerin tarım piyasasındaki belirleyici rolünü bir kez daha teyit etti.
Arz Daralması ve İklim Faktörleri Fiyatları Tetikledi
TZOB Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, fiyatlardaki bu dalgalanmaların arkasındaki temel sebepleri sektörel bazda açıkladı. Yazlık kuru soğan hasadının Çukurova'da tamamlanmış olmasına karşın, İç Anadolu bölgesinde erkenci hasadın henüz başlamamış olmasının piyasada geçici bir arz daralmasına yol açtığını vurguladı.
Ayrıca, kıyı bölgelerinde sera üretim sezonunun sona ermesiyle birlikte sivri biber ve domates arzında azalış yaşandığına dikkat çekildi. Çilek üretiminde ise sezon sonuna yaklaşılması nedeniyle arzın düştüğü ifade edildi. Buna karşılık, kabak, salatalık ve patlıcan üretiminde yayla döneminin devreye girmesi arzı artırırken, talebin bu artışı tam anlamıyla karşılayamaması üretici fiyatlarının gerilemesinde etkili oldu. Öte yandan, ilkbahar döneminde uzun süre etkili olan aşırı yağışların yazlık patateste ürün kayıplarına neden olduğu ve bunun da fiyatları yukarı çektiği bildirildi.
Karpuzda Talep Beklentilerin Altında Kaldı
Raporun son detaylarında, havuç ve yeşil mercimek gibi ürünlerde mevsimsel arz artışının yanı sıra talepteki zayıflamanın fiyatları aşağı yönlü baskıladığı belirtildi. Karpuz özelinde ise ürünün depolama ömrünün kısa olması ve tüketici talebinin beklentilerin altında kalmasının üretici fiyatlarında gerilemeye zemin hazırladığı kaydedildi.
