​Bu finansal verilerin analiz edildiği dönemde piyasalardaki genel görünüm incelendiğinde; BİST 100 endeksi günü %1,59 artışla 14.346,44 puandan kapatırken, döviz piyasasında dolar/TL %0,02 sınırlı yükselişle 46,6716, euro/TL %0,22 azalışla 53,1787 seviyesinde işlem görüyordu. Kıymetli metallerde ise altının onsu %0,48 değer kazanarak 4.026,75 dolara ulaştı.

​400 Kalem Mercek Altında: Sadece Yüzde 6’sı Ucuzlayabildi

​Yaklaşık 400 farklı mal ve hizmet kategorisinin masaya yatırıldığı araştırmanın sonuçları, küresel enflasyonun boyutunu gözler önüne seriyor. Verilere göre, incelenen ürünlerin sadece yüzde 6’sı salgın öncesi döneme göre daha ekonomik hale gelebildi. Geriye kalan geniş ürün yelpazesinde ise ciddi fiyat artışları kaydedildi. Enflasyon fırtınasından en ağır darbeyi alan ana harcama grupları ise gıda, enerji, ulaştırma sektörü ve barınma (konut) oldu.

​Tütün ve Ulaşımda Enflasyon Zirvesi

​Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, geleneksel vergilendirme ve yüksek maliyet sarmalındaki ürünlerde görüldü.

  • ​Tütün Ürünleri (%37): İnceleme kapsamındaki en yüksek fiyat artışı bu grupta kaydedildi. Fiyatların yüzde 37 oranında tırmanmasında hem üretim hattındaki ek maliyetler hem de yasal vergi düzenlemeleri ana etken oldu.
  • ​Ulaşım Hizmetleri (%34): Havayolu şirketlerinden toplu taşımaya kadar tüm ulaştırma ağını etkileyen bu kalemde, salgın sonrası dönemde yüzde 34'lük bir artış yaşandı. Bu sıçramanın temel nedenleri yükselen işletme bütçeleri ve akaryakıt maliyetleri olarak gösteriliyor.

​Enerji Faturalarında %30 Barajı Aşıldı

​Küresel enerji krizi ve tedarik kısıtları, faturalar kanalıyla doğrudan hem hanehalkına hem de reel sektöre yansıdı.

  • ​Doğal Gaz (%32,6): Doğalgaz altyapı ve tedarik hizmetlerindeki fiyat artışı yüzde 30 sınırını geçti. Bu kulvardaki zamların odağında üretim maliyetlerindeki artışlar ve arz cephesinde yaşanan darboğazlar yer alıyor.
  • ​Elektrik (%32,2): Enerji üretim girdilerinin pahalanması ve artan tüketim talebi, elektrik fiyatlarını yukarı taşıyarak hem meskenleri hem de endüstriyel işletmeleri baskı altına aldı.
  • ​Benzin (%28,9): Küresel petrol piyasalarında yaşanan sert dalgalanmalar ve ekonomik canlanmayla birlikte artan talep, akaryakıt fiyatlarında ciddi bir tırmanışa yol açtı. Bu durum, genel taşımacılık maliyetlerini de tetikleyen bir unsura dönüştü.

​Barınma ve Otomotiv Sektöründe Arz-Talep Dengesi Bozuldu

​Kısıtlı arz ve canlı talep ilişkisi, konut ve otomotiv piyasalarını rekor fiyat seviyelerine itti.

  • ​İkinci El Otomobiller (%30,1): Yeni araç tedarikinde yaşanan zorluklar tüketicileri ikinci el piyasasına yöneltti. Bu alanda patlayan talep, fiyatları rekor seviyelere çıkardı.
  • ​Kiralar (%25,6): Özellikle nüfusun yoğun olduğu büyük kentlerde, kiralık mülk stokunun yetersiz kalması kira bedellerini önemli ölçüde yukarı çekti.
  • ​Konut Sektörü (%25): Barınma ve gayrimenkul maliyetleri son yılların en dinamik yükseliş trendlerinden birini yaşadı. Sektördeki yetersiz konut arzı ve güçlü talep, fiyat artışını %25 seviyesine oturttu.
  • ​Yeni Otomobiller (%19,8): Dünyayı sarsan mikroçip tedariki krizi ve yükselen imalat girdileri, sıfır kilometre araç fiyatlarını yukarı yönde baskıladı. Piyasadaki arz kısıtı da bu yükselişi destekleyen bir affliction (diğer bir faktör) oldu.

​Mutfak Enflasyonu: Gıda Kalemlerinde Kronik Yükseliş

​Tüketicilerin sepetinde en büyük ağırlığa sahip gıda ürünlerinde, küresel tedarik ve tarımsal maliyet krizleri net bir biçimde hissediliyor.

  • ​Tahıl ve Unlu Mamuller (%29,7): Küresel buğday borsalarındaki hareketlilik ve lojistik giderlerdeki artış; ekmek, makarna, un ve kahvaltılık tahıl ürünlerinin fiyatını yaklaşık yüzde 30 artırdı.
  • ​Et, Tavuk, Balık ve Yumurta (%29,7): Temel protein grubundaki bu yükseliş; tırmanan yem fiyatları, iş gücü piyasasındaki açıklar ve dönemsel arz problemleriyle tetiklendi.
  • ​Restoran Fiyatları (%28,6): Dışarıda yemek yeme alışkanlığı maliyetli bir faaliyete dönüştü. İşletmeler, yükselen ham madde maliyetleri ve personel giderlerini fiyat listelerine yansıtmak durumunda kaldı.
  • ​Alkolsüz İçecekler (%27,4): Kahve, çay ve meyve suları gibi sık tüketilen içeceklerdeki artış trendi, ham madde temini ve ambalaj sanayisindeki maliyet artışlarından ileri geldi.
  • ​Evde Tüketilen Gıda (%26,3): Karantina süreçleriyle birlikte evde yemek yapma alışkanlığının artması ve dağıtım zincirlerindeki aksamalar, mutfak harcamalarını ortalama yüzde 26,3 oranında büyüttü.
  • ​Süt ve Süt Ürünleri (%21): Süt, peynir ve yoğurt gibi temel besin maddelerindeki etiketler yüzde 21 yükseldi. Süreçte hayvancılık üretimi, enerji fiyatları ve lojistik maliyetler ana belirleyici oldu.
  • ​Meyve ve Sebzeler (%18,5): Küresel iklim değişikliklerine bağlı olumsuz hava koşulları ve lojistik taşımacılık navlunlarındaki yükseliş, taze meyve-sebze arzını daraltarak fiyatları yukarı çekti.
  • ​Alkollü İçecekler (%14,9): İmalat maliyetlerindeki artış hızı ve salgın döneminde ev içi tüketime kayan talep yapısı, bu gruptaki fiyatlamaları da etkiledi.

​Sağlık ve Giyim Sektöründe Dengeli Seyir

​Diğer kategorilere kıyasla enflasyon karşısında daha dirençli veya sınırlı artış gösteren sektörler ise sağlık ve hazır giyim oldu.

  • ​Sağlık Hizmetleri (%11): Hastane ve klinik hizmetlerindeki maliyet artışı çift hanede kaldı. Bu yükselişte sağlık personeli giderleri ile tıbbi ekipman tedarik maliyetleri pay sahibi oldu.
  • ​Tıbbi Ürünler (%7,3): İlaç ve medikal tüketim malzemelerindeki artış %7,3 olarak ölçüldü. Pandemi dönemindeki yoğun talep ve imalat girdilerindeki artış bu harekette etkiliydi.
  • ​Giyim (%7): Modanın ve hazır giyimin enflasyon karşısındaki direnci dikkat çekti. Sektör diğer alanlara göre daha yavaş zamlansa da imalat ve lojistik süreçlerindeki pürüzler fiyatların %7 oranında yükselmesine neden oldu.