Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), ödemeler dengesi istatistiklerinde piyasaların uzun süredir yakından takip ettiği Net Hata ve Noksan (NHN) kalemine ilişkin oldukça kapsamlı bir rapor yayımladı. TCMB'de Müdür olarak görev yapan Barış Babaoğlu ve Uzman Özgecan Çatalçam imzasıyla “Merkezin Güncesi” platformunda yayımlanan "Finans Hesabı Revizyonları ve Net Hata ve Noksan’a Etkileri" başlıklı analiz, döviz hareketlerindeki teknik sapmaların arka planını tüm detaylarıyla gün yüzüne çıkardı.
Yastık Altı Şüphesi Değil, İstatistiksel Güncelleme
Özellikle 2021-2022 yıllarında rekor pozitif seviyelere ulaşan, ancak 2023 yılı itibarıyla sert bir negatif eğilime giren NHN kalemi, piyasalarda sıkça "kayıtdışı sermaye hareketleri" iddialarını gündeme getirmişti. 24 Temmuz 2026 tarihindeki resmi basın duyurusunun ardından 13 Ağustos 2026 itibarıyla yayımlanan Haziran 2026 Ödemeler Dengesi İstatistikleri, ortaya çıkan bu açığın dış ticaretten değil, "Finans Hesabı" bünyesindeki veri tespit eksikliklerinden kaynaklandığını netleştirdi.
SWIFT Entegrasyonu ile Mevduat Hareketleri Netleşti
Revizyonların ilki, yurt içi yerleşik kişilerin yurt dışındaki mevduatlarının daha şeffaf izlenmesi adına gerçekleştirildi. Önceki dönemlerde Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) verileri kullanılarak izlenen süreç, çifte vatandaşlık ve dar ülke kapsamı gibi kısıtlamalar yüzünden hatalı kayıtlara yol açabiliyordu. Yeni süreçte doğrudan SWIFT sınır ötesi transfer verilerinin sisteme entegre edilmesiyle dış mevduat işlemleri daha isabetli ölçülmeye başlandı. Doğrudan veri akışını düzelten bu yapısal uyarlamanın Ocak 2023 - Mayıs 2026 dönemindeki birikimli NHN üzerindeki pozitif etkisi tam -13,3 milyar ABD doları olarak hesaplandı.
Türev İşlemlerde MKK ve BDDK Devrede
Raporun işaret ettiği ikinci büyük düzeltme, finansal türev işlemler (swap, forward ve opsiyonlar) tarafında hayata geçirildi. Bankaların farklı muhasebe standartları ve işlemlerin teknik zorluğu nedeniyle geçmişte istatistiklere tam olarak yansıtılamayan döviz işlemlerine ait kâr/zarar kalemleri için Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verileri sisteme dahil edildi. Yapılan sözleşme bazlı altyapı kurulumuyla, Ocak 2014 - Mayıs 2026 dönemini kapsayan birikimli faturanın 6,5 milyar ABD doları tutarında net zarar olduğu saptandı ve ilgili finans hesabına doğru şekilde kaydedildi.
Üçüncü hamlede ise "yastık altı" olarak bilinen yurt içi efektif döviz (banknot) hareketleri mercek altına alındı. 2021 yılından beri uygulanan frekanslı bir regresyon modeli aracılığıyla, sınır ticareti veya seyahat gibi yurt dışı kaynaklı döviz girişleri ile yerel halkın bankacılık sistemine dahil edip çıkardığı yurt içi kaynaklı döviz hareketleri ayrıştırıldı. Bu teknik hamle, toplam birikimi değiştirmese de dönemsel NHN bilançolarındaki asılsız ve aşırı dalgalanmaların önüne geçmiş oldu.
57,8 Milyar Dolarlık Negatif Sapmanın Yarısı Çözüldü
Sisteme alınan bu üç teknik Finans Hesabı revizyonu sonrasında, Ocak 2014 - Mayıs 2026 arasındaki devasa döneme ait birikimli NHN rakamı -34,3 milyar ABD dolarından, denge çizgisine çok daha yakın olan -14,5 milyar ABD dolarına geriledi. Daha dikkat çekici olan detay ise yakın döneme aitti; revizyon öncesi -57,8 milyar ABD doları olarak ölçülen 2023-2026 dönemi açığı, istatistiksel düzeltmelerin ardından -23,5 milyar ABD dolarına inerek son dönemdeki negatif birikimin yarıdan fazlasının sadece muhasebesel eksiklikten kaynaklandığını tescilledi.
Cari Açık Aynı Kaldı: Yanıltıcı Yorumlara Karşı Uyarı
Raporun genel değerlendirme kısmında, yatırımcılar ve finans dünyası için kritik bir uyarı yapıldı. Hayata geçirilen bu yeniliklerin Türkiye'nin Cari İşlemler Hesabı'nı (cari açık miktarını) kesinlikle değiştirmediğinin altı çizildi. Yapılan güncellemeler, sisteme yeni bir para girdiğini veya çıktığını değil, var olan paranın doğru kalemler altında sınıflandırıldığını belgeliyor. TCMB uzmanları, NHN kaleminin tamamını cari açık rakamına ekleyerek yapılan piyasa yorumlarının, dış finansman ihtiyacı analizlerinde yanıltıcı çıkarımlara yol açacağı hususunda ekonomi takipçilerini açıkça uyardı.
