Türkiye’nin geri dönüşüm vizyonunda tarihi bir adım olan DOA (Depozitosu Olan Ambalajlar) sistemi resmen devreye girdi. "Şişeni DOA'ya at, 1 TL kazan" sloganıyla başlatılan proje, çevre kirliliğini önlemeyi ve ekonomiye devasa bir katkı sağlamayı amaçlıyor. Fakat her yeni ve büyük projede olduğu gibi, sistemin sahadaki uygulaması bazı darboğazlar yarattı.
İşte DOA sistemini kullanmaya çalışan vatandaşların ve işletmelerin karşılaştığı temel problemler:
1. İade Makineleri (DİM) Sayıca Yetersiz
Şu an için sistemin önündeki en büyük engel, Depozito İade Makinelerinin (DİM) erişilebilirliği. Makineler henüz her mahallede yaygınlaşmış değil; genellikle büyük zincir marketlerin önünde veya merkezi noktalarda bulunuyor. Vatandaşlar, biriktirdikleri birkaç boş şişeyi iade etmek için uzak mesafelere gitmek veya yol masrafı yapmak istemiyor. Bu durum, sisteme olan katılım motivasyonunu doğrudan düşürüyor.
2. "Şişeyi Ezme" Kuralı Pratik Değil
Türkiye'de pek çok kişi, çöpte yer kaplamaması adına plastik şişeleri ezerek veya bükerek atma alışkanlığına sahip. Ancak DOA makineleri, ambalajın üzerindeki barkodu ve orijinal formunu okuyarak çalışıyor.
Ezik, yamuk veya yırtık barkodlu şişeler makine tarafından kesinlikle reddediliyor. Bu durum, evinde şişe biriktirmek isteyen vatandaşlar için ciddi bir alan işgali anlamına geliyor.3. 1 TL'lik İade Bedeli Yeterli mi?
Şişe başına belirlenen 1 TL'lik teşvik tutarı, mevcut ekonomik koşullar ve enflasyon göz önüne alındığında bazı kullanıcılar tarafından düşük bulunuyor. Sistemin uzun soluklu bir alışkanlığa dönüşebilmesi için bu bedelin periyodik olarak güncellenmesi gerektiği, aksi takdirde uygulamanın zamanla cazibesini yitirebileceği ifade ediliyor.
4. Dolup Taşan Makineler ve Uygulama Hataları
Özellikle yaya trafiğinin yoğun olduğu lokasyonlardaki iade makineleri çok hızlı doluyor. Haznesi dolan makinelerin anında boşaltılamaması veya teknik arıza vermesi, elinde poşet dolusu şişeyle bekleyen vatandaşları mağdur ediyor. Öte yandan, DOA mobil uygulamasının ilk günlerinde yaşanan yoğunluk sebebiyle kayıt aşamasında ve cüzdan bakiyelerinin güncellenmesinde anlık sistemsel gecikmeler (SMS doğrulama sorunları vb.) yaşanabiliyor.
5. Küçük İşletmeler İçin "Depolama" Çıkmazı
DOA sistemi sadece evleri değil; otel, restoran ve kafeleri (HORECA) de kapsıyor. Ancak özellikle metrekare olarak küçük olan kafe, büfe ve çay bahçeleri büyük bir dertle karşı karşıya. Gün içinde tüketilen yüzlerce boş şişenin formunu bozmadan (ezmeden) yetkili saha operatörleri gelene kadar nerede ve nasıl depolanacağı, küçük esnaf için ciddi bir lojistik soruna dönüşmüş durumda.
Sistem Zamanla Oturacak mı?
Uzmanlar, Avrupa'da yıllardır uygulanan bu sistemin Türkiye'ye entegrasyon sürecinde bu tarz aksaklıkların normal olduğunu belirtiyor. İlerleyen aylarda makine sayısının artırılması ve uygulamanın güncellemelerle stabil hale gelmesi bekleniyor.